Dr n. praw. Krzysztof Eichstaedt

Niepoczytalny sprawca czynu zabronionego

 

Zgodnie z treścią przepisu art. 31§1 k.k. „Nie popełnia przestępstwa, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem”. Przepis ten wskazuje, iż źródłem niepoczytalności według Kodeksu karnego może być zarówno element psychiatryczny (np. choroba psychiczna), jak i psychologiczny (brak możliwości rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem).

Niepoczytalność jest jedną z okoliczności wyłączających odpowiedzialność karną z tego powodu, iż niepoczytalnemu sprawcy czynu zabronionego nie można przypisać winy. Znamienne jest jednak to, iż konsekwencją stwierdzenia niepoczytalności sprawcy czynu zabronionego nie jest wcale uniewinnienie go od popełnienia zarzucanego czynu, lecz umorzenie postępowania i ewentualne zastosowanie środków zabezpieczających. We wspomnianym powyżej kontekście warto także zwrócić uwagę na treść art. 1§3 k.k., który stanowi, iż „Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można przypisać mu winy”. Mimo, że kwestia poczytalności jest bardzo istotna, to jednak kodeks karny nie zawiera definicji legalnej niepoczytalności, a jedynie w treści cytowanego wcześniej przepisu art. 31§1 k.k. określa warunki, od zaistnienia których uzależniona jest niepoczytalność sprawcy czynu zabronionego. 

W judykaturze zwraca się uwagę, iż niepoczytalność i poczytalność stanowią dwa przeciwstawne bieguny w ocenie stanu psychicznego sprawcy. Pomiędzy nimi istnieją stany pośrednie, w których odchylenia od normy mają rozmaite nasilenie, poczynając od nieznacznych odchyleń in minus od normalnej psychiki a kończąc na stanach, w których zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem albo obie te zdolności, aczkolwiek nie wyłączone całkowicie, są jednak w bardzo znacznym stopniu ograniczone, co daje podstawę do przyjęcia ograniczonej poczytalności w stopniu znacznym w rozumieniu art. 31§2 k.k., a to z kolei umożliwia zastosowanie wobec sprawcy czynu zabronionego nadzwyczajnego złagodzenia kary (zobacz: wyrok SN z dnia z 16 listopada 1973r., III KR 257/73, Biul. SN 1974r., nr 1, poz. 4).

Zakłada się, iż każdy dorosły człowiek jest poczytalny i dopiero wówczas gdy wystąpią wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego (oskarżonego), uprawniony organ procesowy dopuszcza dowód z opinii co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów (art. 202§1 k.p.k.), a w razie zgłoszenia przez biegłych psychiatrów takiej konieczności, badanie stanu zdrowia psychicznego podejrzanego (oskarżonego) może być połączone z obserwacją w zakładzie leczniczym, o ile tylko zostaną spełnione przesłanki pozytywne orzeczenia obserwacji sądowo - psychiatrycznej i nie wystąpi żadna przesłanka ujemna (zobacz: art. 203§1 k.p.k.). 

Zarówno o niepoczytalności jak i ograniczonej poczytalności w stopniu znacznym należy mówić jedynie w odniesieniu do konkretnego czynu zabronionego, a zatem bada się poczytalność podejrzanego (oskarżonego) poprzez pryzmat zarzucanych mu czynów.

Samo stwierdzenie niepoczytalności nie jest wystarczające do umorzenia postępowania z uwagi na wystąpienie okoliczności wyłączającej winę. Aby umorzyć postępowanie na tej podstawie i rozważać ewentualne zastosowanie środka zabezpieczającego niezbędne jest także ustalenie, iż podejrzany (oskarżony) jest sprawcą zarzucanego mu czynu w związku z którym stwierdzona została jego niepoczytalność. Innymi słowy zachowaniem swoim musi on realizować wszystkie znamiona czynu zabronionego, którego zarzut dotyczy.

MIEJSCE KONFERENCJI

Hotel Ambasador Premium****
Adres: ul. Kilińskiego 145
90-315 Łódź
Kontakt: 0048 42 677 15 40,
E-mail: premium@hotelambasador.pl

ORGANIZATOR

Pharma2pharma Sp. z o.o.
ul. Klaudyny 38/117
01-684 Warszawa
tel.: 22 254 86 95
www.pharma2pharma.pl
konferencje@pharma2pharma.pl

Polityka prywatności | Regulamin serwisu